بسیاری از مراجعان موکل یار درباره این موضوع سؤال می‌کنند که طلاق بائن دقیقاً به چه معناست، در چه شرایطی انجام می شود، چه تفاوتی با طلاق رجعی دارد و آیا پس از آن امکان بازگشت به زندگی مشترک وجود خواهد داشت؟ طلاق بائن، یکی از انواع طلاق است که موکلانی زیادی در مورد این نوع از طلاق و فرق آن با طلاق رجعی سوالاتی را از ما پرسیدند که تصمیم گرفتیم با کمک آقای دکتر خلیل جمعه زاده، وکیل پایه یک دادگستری و وکیل طلاق در مورد این نوع از طلاق و شرایط و حدودی که دارد صحبت کرده و ببینیم که طلاق بائن به چه معناست.
طلاق بائن چیست؟
همانطور که گفته شد بر اساس بازگشت یا رجوع به رابطه، طلاق به دو دسته رجعی و بائن تقسیم بندی می‌شود. طلاق بائن نوعی از جدایی است که امکان رجوع یا بازگشت مرد به زن را منع کرده و این دو شخص بدون عقدد مجدد نمی‌توانند زندگی مشترک خود را ادامه دهند. البته همین موضوع نیز شامل باید‌هایی است تا موضوع محقق شود.
اگر خیلی ساده بخواهیم بگوییم، در طلاق رجعی، صیغه طلاق در مدت مشخصی بعد از رای دادگاه جاری خواهد شد و اگر مرد و زن در این مدت مشکلاتشان برطرف شده باشد، می‌توانند بدون عقد مجدد، زندگی مشترک خود را ادامه دهند ولی در طلاق بائن، حتما نیاز به عقد مجدد وجود دارد. تحت عناوین زیر، این نوع از طلاق امکان‌پذیر خواهد بود:
- در صورتی که طلاق، زمانی انجام شود که زن یائسه است.
- در صورتی که طلاق، قبل از نزدیکی صورت پذیرد.
- سومین طلاق پس از سه ازدواج متوالی انجام شود.
- طلاق به صورت خلع و مبارات باشد.
همانطور که مشاهده می‌کنید، باید شرایط مندرج در بالا رخ دهد تا طلاق بائن انجام شود. علاوه بر این در این نوع از طلاق، شرایط نفقه، مهریه و ارثیه به صورت خاصی انجام می‌پذیرد. همچنین این طلاق خود به دسته‌بندی‌های مختلفی تقسیم می‌شود که در ادامه به بررسی آن‌ها خواهیم پرداخت.
انواع طلاق بائن
در ماده ۱۱۴۵ قانونی مدنی، اقسام طلاق بائن را نام برده که موارد زیر در توضیح آن است:
1- نخستین نوع طلاق بائن این است که سن زن کمتر از ۹ سال باشد. در این حالت قانون اعلام نموده در صورتی که مرد تصمیم بگیرد زن خود را که کمتر از ۹ سال دارد طلاق دهد، باید موضوع طلاق از نوع بائن باشد.
2- زن یائسه، به زنی اطلاق می‌شود که دیگر امکان بارداری در وی وجود ندارد. حال در این صورت اگر مرد تصمیم بگیرد زن یائسه خود را طلاق دهد، قانون به وی اعلام می کند موضوع طلاق پیش‌رو باید از نوع بائن باشد.
3- اگر زن و شوهری در دوران عقد بوده و در این مدت با یکدیگر رابطه جنسی برقرار نکرده‌باشند و در همین مدت نیز تصمیم به جدایی از یکدیگر بگیرند، قانون اعلام می‌کند موضوع طلاق جاری باید از نوع بائن باشد.
4- در حالاتی ممکن است زن و شوهر در یک رابطه سه بار از یکدیگر طلاق گرفته باشند. اگر چنین حالتی محقق شود، در مرتبه سوم از طلاق، زوجین باید از طلاق بائن برای جدایی از یکدیگر استفاده کنند. البته لازم به ذکر است که در این حالت، زن و مرد برای همیشه بر یکدیگر حرام خواهند شد و امکان عقد مجدد بین آن‌ها وجود نخواهد داشت. طلاق در دوران عقد از طرف زن در صورتی که رابطه جنسی بین مرد و زن صورت نگرفته باشد نیز از نوع بائن است.
شرایط طلاق بائن
بر اساس ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی، طلاق در شرایط زیر بائن محسوب می‌شود:
- طلاق قبل از نزدیکی: اگر میان زن و شوهر رابطه زناشویی برقرار نشده باشد و طلاق انجام شود.
- طلاق زن یائسه: طلاق زنی که به سن یائسگی رسیده باشد، بائن محسوب می‌شود.
- طلاق خلع: زمانی که زن به دلیل کراهت از شوهر، مالی مانند تمام یا بخشی از مهریه را در مقابل طلاق به او می‌بخشد؛ البته تا زمانی که زن به مال بخشیده‌شده رجوع نکرده باشد.
- طلاق مبارات: زمانی که کراهت و تمایل به جدایی از طرف هر دو زوج باشد و زن در مقابل طلاق مالی به شوهر بدهد؛ این طلاق نیز تا زمانی که زن به عوض رجوع نکند، بائن است.
- سومین طلاق پس از سه وصلت متوالی: اگر زن و شوهر پس از طلاق و رجوع یا ازدواج مجدد، برای سومین بار از یکدیگر طلاق بگیرند، طلاق سوم بائن خواهد بود.
طلاق بائن مبارات چیست؟
طلاق بائن مبارات نوعی طلاق است که در آن زن و شوهر هر دو نسبت به ادامه زندگی مشترک کراهت دارند و خواهان جدایی هستند. مطابق ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی، در طلاق مبارات زن می تواند مالی را به عنوان عوض به شوهر بدهد تا طلاق انجام شود، اما میزان این عوض نباید بیشتر از مهریه او باشد.
طلاق مبارات در حالت عادی از انواع طلاق بائن محسوب می شود؛ یعنی مرد پس از طلاق و در مدت عده، حق رجوع یک طرفه به زن را ندارد. البته طبق ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی، بائن بودن طلاق مبارات تا زمانی ادامه دارد که زن به مالی که در مقابل طلاق بخشیده است رجوع نکرده باشد. بنابراین یکی از مهم ترین تفاوت های طلاق مبارات با برخی انواع دیگر طلاق، دوطرفه بودن کراهت زن و مرد و محدود بودن میزان مالی است که زن در مقابل طلاق می بخشد.
احکام شرعی در مورد طلاق بائن
در طلاق بائن، زن در زمان عده به مرد محرم نیست. همچنین احکام زوجیت مثل وجوب اطاعت از شوهر، ارث بردن از یکدیگر و اجازه خروج از منزل را ندارد. در کنار موارد فوق، طلاق بائن دارای احکام خاص مربوط به خود نیز می‌باشد. در ادامه، مهم‌ترین احکام آن تشریح می‌شود:
- هنگامی که صیغه طلاق بائن بین زن و مرد انجام می‌شود، زن نباید در دوران عادت ماهانه‌ی خود قرار داشته باشد.
- اگر در هنگام طلاق بائن، زن یائسه یا باکره نباشد، مدت زمان عده باید به میزان ۳ ماه و ۱۰ روز نگه داشته شود.
- زن و مرد باید به بلوغ رسیده و قدرت اختیار از خود داشته باشند تا بتوانند تصمیمات درست بگیرند.
- زن و شوهر برای جدایی و طلاق بائن، باید درخواست خود را از طریق دفتر خدمات الکترونیک انجام و پس از ثبت، آن را به دادگاه ارسال نمایند.
در نظر داشته باشید که علاوه بر موارد بالا اگر حاکم شرع (قاضی یا دادگاه) به این نتیجه برسد که زن باید از همسرش جدا شود (به دلیل عدم پرداخت نفقه و در خطر بودن آبرو و زندگی زن و مواردی از این قبیل) رای به طلاق از نوع بائن خواهد داد. این دسته از پرونده‌های طلاق می‌تواند توسط یک وکیل طلاق عسر و حرج پیگیری و به سرانجام برسد. همچنین در صورتی که مرد یکی از کارهای زیر را انجام داده باشد، می‌توان با استفاده از عسر و حرج، طلاق بائن را دریافت کرد:
- ترک زندگی مشترک به مدت 6 الی 9 ماه متوالی
- محکومیت مرد به حبس بیش از 5 سال
- داشتن اعتیاد به مواد مخدر، مشروبات الکلی و موارد مشابه
- ضرب و شتم زوجه و کودکان
- داشتن بیماری صعب العلاج
آثار و پیامدهای حقوقی طلاق بائن
طلاق بائن به دلیل تفاوت مهمی که با طلاق رجعی دارد، آثار حقوقی خاصی برای زوجین ایجاد می‌کند. مهم‌ترین اثر آن، نبود حق رجوع مرد در مدت عده است؛ با این حال، طلاق بائن به معنای از بین رفتن تمام حقوق و تعهدات ناشی از ازدواج نیست و موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، حضانت و وضعیت فرزندان باید بر اساس مقررات مربوط به هر یک بررسی شود.
۱. نبود حق رجوع در مدت عده
در طلاق بائن، مرد در طول مدت عده نمی‌تواند بدون انجام عقد نکاح جدید به همسر سابق خود رجوع کند. بنابراین، برخلاف طلاق رجعی، صرف اعلام اراده مرد برای بازگشت به زندگی مشترک موجب ایجاد رابطه زوجیت نمی‌شود. اگر زن و مرد پس از طلاق بائن تصمیم به ادامه زندگی مشترک بگیرند، باید با رعایت شرایط قانونی، عقد نکاح جدید انجام دهند.
۲. وضعیت مهریه در طلاق بائن
وقوع طلاق بائن به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان مهریه نیست و مقدار مهریه قابل مطالبه، به شرایط طلاق و وضعیت رابطه زوجین بستگی دارد. برای مثال، اگر طلاق پیش از نزدیکی واقع شود، مطابق قانون، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود. در طلاق خلع و مبارات نیز ممکن است زن در مقابل طلاق، تمام یا بخشی از مهریه یا مال دیگری را به شوهر بذل کند. بنابراین، برای تعیین دقیق وضعیت مهریه باید نوع طلاق، وقوع یا عدم وقوع نزدیکی و توافق‌های انجام‌شده میان زوجین بررسی شود.
برای اینکه در مورد موضوع دریافت مهریه اطلاعات بیشتری کسب کنید، کافیست به صفحه وکیل مهریه مراجعه نمایید.
۳. نفقه زن در دوران عده
نفقه، دیگر رکن مهمی است که در یک رابطه و پس از اتمام آن، مهم به‌شمار می‌آید. نفقه عبارت است از تمام نیاز‌های متعارف و متناسب با وضعیت زن مانند مسکن، نان، پوشاک، هزینه‌های درمانی و … بنابراین مرد موظف است تمام نیاز‌های زن را بر اساس عرفی که در جامعه وجود دارد، برطرف نماید. حال این سوال مهم پیش می‌آید که پس از طلاق نفقه به چه شکلی خواهد بود؟ اگر طلاق از نوع بائن باشد وضعیت نفقه زن به چه شکلی است؟
با توجه به این انواع طلاق به‌مانند رجعی و بائن است، اگر طلاق از نوع بائن باشد رابطه زوجین به صورت کامل به اتمام می‌رسد. بنابراین همانطور که از تشریح موضوع مشخص است، در صورتی که طلاق از نوع بائن باشد، مرد تکلیفی برای پرداخت نفقه به زن ندارد. البته در صورتی که زن حامله باشد، واجب است که مرد تا زمان به دنیا آمدن فرزند، نفقه را به صورت کامل پرداخت کند. هزینه زندگی روزمره شامل مسکن، خوراک و پوشاک بر عهده مرد بوده و تا پایان زمان شیردهی به نوزاد، این هزینه‌ها باید در قالب نفقه به زن پرداخت شود.
۴. حضانت فرزندان پس از طلاق بائن
نوع طلاق، به‌تنهایی تعیین‌کننده حضانت فرزندان نیست و طلاق بائن یا رجعی بودن طلاق، حق حضانت را به صورت خودکار تغییر نمی‌دهد. حضانت و نگهداری فرزند تابع مقررات مربوط به حضانت و مصلحت طفل است. بر اساس ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی، برای حضانت و نگهداری طفل، مادر تا پایان هفت‌سالگی اولویت دارد و پس از آن، در صورت وجود اختلاف، حضانت با رعایت مصلحت طفل تعیین می‌شود.
همچنین پس از رسیدن فرزند به سن بلوغ، موضوع حضانت به شکل متفاوتی بررسی خواهد شد. بنابراین، نمی‌توان صرفاً به دلیل بائن بودن طلاق، حضانت فرزندان را متعلق به یکی از والدین دانست؛ بلکه شرایط قانونی و مصلحت کودک باید مورد توجه قرار گیرد.
۵. امکان ازدواج مجدد زوجین پس از طلاق بائن
در طلاق بائن، رابطه زوجیت با وقوع طلاق پایان می‌یابد و مرد حق رجوع در دوران عده را ندارد. با این حال، اگر زن و مرد بعداً تصمیم بگیرند دوباره با یکدیگر زندگی کنند، در صورتی که مانع قانونی برای ازدواج وجود نداشته باشد، می‌توانند با انعقاد عقد نکاح جدید مجدداً زوجیت خود را برقرار کنند. البته در برخی انواع طلاق بائن، مانند طلاقی که به دلیل شرایط خاص قانونی بائن محسوب می‌شود، ممکن است برای ازدواج مجدد محدودیت‌هایی وجود داشته باشد. به همین دلیل، بررسی نوع دقیق طلاق و شرایط پرونده برای تعیین امکان ازدواج مجدد اهمیت دارد.
وضعیت ارث در طلاق بائن
در رابطه با وضعیت ارث و میراث، در ماده (۹۴۳) قانون مدنی در این رابطه عنوان شده است. اگر زن و مرد به صورت رجعی از یکدیگر طلاق بگیرند و قبل از پایان مدت عده، یکی از این دو نفر فوت کند، شخص دیگر از او ارث می‌برد اما اگر پس از پایان عده یا اینکه طلاق بین زوجین به صورت بائن باشد، در صورتی که یکی از اشخاص فوت کند، دیگری از او ارث نمی‌برد. بنابراین اگر طلاق بین زوجین از نوع بائن باشد، هیچ‌یک از آن‌ها از یکدیگر ارث نمی‌گیرند.
وکیل طلاق بائن در تهران
وکیل طلاق بائن در واقع همان وکیل طلاق یا وکیل خانواده‌ای است که به صورت کامل با جزییات پرونده‌های طلاق آشنایی داشته و کارهای مربوط به طلاق را انجام می‌دهد. ما در دفتر وکالت خلیل جمعه زاده به داشتن پرونده‌های بسیار در مورد طلاق، می‌توانیم بهترین روش طلاق را به شما پیشنهاد کرده و صفر تا صد کار از زمان مشاوره تا شرکت در جلسات دادگاه و همچنین دریافت و اجرای رای تجدید نظر را پیش برده و پرونده شما را به سرانجام برسانیم. برای اینکه با ما در ارتباط باشید، می‌توانید از طریق شماره تلفن‌های همین صفحه یا ارسال فرم موضوع پرونده خود را با ما در میان گذاشته و وکالت پرونده شما را بعد از جلسه مشاوره اولیه بر عهده خواهیم گرفت.
انواع طلاق
بر اساس امکان بازگشت مرد به رابطه، دو نوع طلاق وجود دارد. نوع اول طلاق رجعی است که در آن امکان بازگشت به رابطه پس از جدایی در مدت معین وجود دارد. در مقابل این طلاق، نوع دیگری وجود دارد که در آن امکان رجوع به زن پس از جدایی نمی‌باشد. به این نوع از طلاق، طلاق بائن گفته می‌شود و به عبارتی امکان از سرگیری مجدد رابطه وجود نخواهد داشت. هر کدام از موارد فوق نیز به دسته‌بندی‌های مختلفی تقسیم می‌شوند.
در این نوع از طلاق‌ها معمولا حق طلاق با مرد بوده و با استفاده از شرایطی خاص، این امکان برای زن نیز وجود خواهد داشت. غیر از دسته‌بندی فوق، دسته‌بندی‌های دیگری برای طلاق نیز وجود دارد. به عنوان مثال از نظر دین اسلام نیز طلاق به موارد مختلفی دسته‌بندی می‌شود. طلاق حرام، طلاق واجب، طلاق مکروه و طلاق سنت، از انواع این موارد است. لازم به ذکر است که در مقاله‌ای جداگانه، به تشریح هر کدام از این موارد خواهیم پرداخت.
منظور از طلاق خلع و مبارات چیست؟
طلاق خلع و مبارات نوعی از طلاق بائن است که در آن زن از شوهر خود تنفر و اکراه دارد و حاضر است که با بخشیدن مالی به شوهر خود (بخشیدن بخش یا کل مهریه و یا دادن اموال مشخصی) طلاق خود را از وی بگیرد. در مورد طلاق به دلیل تنفر از شوهر در مطلب دیگری به صورت مفصل صحبت کردیم.
در این حالت که معمولا زیرشاخه‌ای از طلاق توافقی در نظر گرفته می‌شود، با مراجعه زن و مرد به یک وکیل طلاق توافقی و دادن وکالت طلاق به ایشان، توافقات خود را ثبت کرده و سپس وکیل تمامی کارهای مربوط به طلاق را انجام خواهد داد.
یک نکته بسیار مهم در طلاق خلع و مبارات که باید در نظر داشته باشیم این است که اگر زن بعد از دادن و بخشیدن مالی به شوهر خود بخواهد به آن مال رجوع کرده و آن را پس بگیرد، طلاق رجعی در نظر گرفته شده و مرد می‌تواند به همسر خود بازگردد.
سوالات متداول
آیا در طلاق بائن برای شوهر حق رجوع وجود دارد؟
خیر، در طلاق بائن امکان رجوع در دوران عده وجود ندارد؛ مگر اینکه طلاق خلع یا مبارات باشد و زن مالی را که داده پس بگیرد.
از کجا بفهمیم طلاق رجعی است یا بائن؟
هرگاه مردی تقاضای طلاق کند و رای صادر شود و طلاق ثبت گردد اگر زن دوشیزه یا یائسه نباشد و طلاق پس از سه بار ازدواج نباشد طلاق رجعی است در ایام عده می تواند به زن رجوع کند بدین معنی که طلاق را بر هم بزند. هر گاه مردی (شوهری) تقاضای طلاق کند و رای صادر شود و زن دوشیزه باشد طلاق بائن است.
طلاق بائن چه نوع طلاقی است؟
طلاق بائن نوعی جدایی قطعی است که در قانون ایران شرایط و آثار خاص خود را دارد. در طلاق بائن مرد حق بازگشت ندارد و به دلیل «بائن» بودن طلاق، ازدواج مجدد با همسر سابق نیاز به عقد جدید دارد. مواردی مانند طلاق قبل از دخول، یائسه بودن زن، خلع و مبارات و سومین طلاق، از انواع طلاق بائن هستند.
آیا طلاق بائن مدخوله را به همراه دارد؟
ممکن است پس از ازدواج، رابطه جنسی میان زن و مرد برقرار شود. بااین‌حال، پس از مدتی و بعد از طی شدن مراحل طلاق، برای همیشه از یکدیگر جدا شوند. به این نوع طلاق، طلاق بائـن مبارات مدخوله گفته می‌شود. در این نوع طلاق، امکان رجوع در ایام عده زوجه وجود نخواهد داشت.
طلاق بائن یائسه به چه معناست؟
طلاق یائسه یعنی زنی که از حیض دیدن افتاده باشد و مرد او را طلاق بدهد.
مهریه در طلاق بائن چگونه مطالبه می شود؟
به طور کلی، در طلاق بائن نیز مهریه زن باید پرداخت شود و راه فراری از آن وجود ندارد. همچنین، مهریه در طلاق بائن غیر مدخوله نیز باید همانند سایر انواع طلاق پرداخت شود؛ اما در طلاق بائن غیر مدخوله، زن تنها مستحق دریافت نیمی از مهریه تعیین‌شده در عقدنامه است.
